Yatırım Hesabımdan Bilgim Dışında İşlem Yapılmışsa Ne Yapmalıyım?

Bankalar ve aracı kurumlar aracılığıyla açılan yatırım hesapları üzerinden hisse senedi, yatırım fonu ve diğer sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlemler gerçekleştirilebilmektedir. Günümüzde bu işlemlerin önemli bir bölümü internet şubeleri ve mobil uygulamalar üzerinden yapılmaktadır.

Ancak bazı yatırımcılar, hesap hareketlerini kontrol ettiklerinde kendilerinin gerçekleştirmediği hisse senedi alım satımlarıyla, başka hesaplara yapılan transferlerle veya bilgileri dışında verilen emirlerle karşılaşabilmektedir.

Böyle bir durumda yatırımcının en önemli sorusu, yatırım hesabından izinsiz işlem yapılması hâlinde zararın kim tarafından karşılanacağı ve hangi hukuki yollara başvurulabileceğidir.

Yatırım hesabında bilgisi dışında işlem yapıldığını düşünen kişinin öncelikle işlemin nasıl gerçekleştirildiğini ve gerçekten yetkisiz olup olmadığını belirlemesi gerekir. Çünkü izinsiz işlem iddiasının hukuki sonuçları, olayın gerçekleşme biçimine göre değişebilir.

Yatırım Hesabından İzinsiz İşlem Yapılması Ne Anlama Gelir?

Yatırım hesabından izinsiz işlem yapılması, hesap sahibinin geçerli talimatı veya hukuken yetkili bir kişinin işlem yapma yetkisi bulunmaksızın yatırım hesabında alım satım, transfer veya benzeri işlemlerin gerçekleştirilmesini ifade eder.

Örneğin yatırımcının hiçbir hisse senedi alım emri vermediği hâlde hesabından hisse senedi satın alınması veya sahip olduğu payların bilgisi dışında satılması, izinsiz işlem iddiasına konu olabilir.

Benzer şekilde yatırım hesabına yetkisiz erişim sağlanarak nakit veya sermaye piyasası araçlarının başka bir hesaba aktarılması da hukuki inceleme gerektirebilir.

Ancak yatırımcının önceden verdiği geçerli bir talimatın sonradan gerçekleşmesi, belirli işlemler için yetkilendirme yapmış olması veya sözleşme kapsamında yürütülen bir portföy yönetimi faaliyetinin bulunması hâlinde değerlendirme farklılaşabilir.

Bu nedenle hesapta görülen her beklenmedik işlemin otomatik olarak hukuka aykırı olduğu söylenemez.

Yatırım Hesabımdan Bilgim Dışında İşlem Yapıldığını Öğrenirsem İlk Ne Yapmalıyım?

Yatırım hesabında yetkisiz işlem şüphesi bulunan kişinin gecikmeden ilgili banka veya aracı kurumla iletişime geçmesi önemlidir.

Öncelikle şüpheli işlemler kuruma bildirilmeli, hesabın güvenliğinin sağlanması ve gerekli koruyucu tedbirlerin alınması talep edilmelidir.

İnternet şubesi veya mobil uygulamaya üçüncü kişilerin erişmiş olabileceği düşünülüyorsa hesap şifresinin değiştirilmesi, açık oturumların kapatılması ve kullanılan cihazların güvenliğinin kontrol edilmesi gerekir.

Bunun yanında işlemin hangi tarihte ve hangi kanaldan gerçekleştirildiğine ilişkin kayıtların korunması talep edilmelidir.

Yatırımcının şüpheli işlemleri yalnızca telefonla bildirmekle yetinmeyip mümkünse yazılı veya kayıt altına alınabilen bir başvuru yolunu tercih etmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıklar bakımından yararlı olacaktır.

Aracı Kurum Yatırımcının Talimatı Olmadan İşlem Yapabilir mi?

Aracı kurumların müşteri emirlerini kabul etmesi, iletmesi ve gerçekleştirmesi sermaye piyasası mevzuatında düzenlenmiştir.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile yatırım hizmetlerine ilişkin düzenlemeler, yatırım kuruluşlarının faaliyetlerinde uyması gereken temel esasları belirlemektedir.

Yatırım kuruluşlarının müşteri emirlerini ilgili mevzuata ve taraflar arasındaki hukuki ilişkiye uygun biçimde yerine getirmesi gerekir.

Kural olarak müşteri hesabında yapılan işlemlerin geçerli bir talimata veya hukuken tanınmış bir yetkiye dayanması beklenir.

Ancak bireysel portföy yöneticiliği gibi yatırımcı tarafından belirli işlemler için önceden yetki verilen hizmetlerde, her alım satım için ayrıca talimat verilmesi gerekmeyebilir.

Bu nedenle bir işlemin izinsiz olup olmadığının belirlenmesinde yatırım hesabı sözleşmesi, verilen yetkiler ve ilgili işlem kayıtları birlikte incelenmelidir.

Aracı Kurumun Sorumluluğu Hangi Durumlarda Doğar?

Yatırım hesabından bilgisi dışında işlem yapıldığını ileri süren yatırımcı bakımından aracı kurumun hukuki sorumluluğu önemli bir konudur.

Ancak hesapta yetkisiz işlem bulunması, her durumda aracı kurumun otomatik olarak tazminat ödemek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Öncelikle işlemin hangi yöntemle gerçekleştirildiği, kurumun mevzuat ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerine uyup uymadığı, güvenlik ve kontrol süreçlerinin nasıl işletildiği değerlendirilmelidir.

Örneğin müşteri talimatı bulunmaksızın kurum personeli tarafından işlem yapılması iddiası ile üçüncü bir kişinin yatırımcının hesabına hukuka aykırı biçimde erişmesi aynı hukuki ve teknik incelemeyi gerektirmeyebilir.

İkinci durumda aracı kurumun güvenlik yükümlülükleri, kullanılan kimlik doğrulama yöntemleri ve olayın meydana gelmesinde tarafların davranışları önem kazanabilir.

Dolayısıyla sorumluluğun belirlenmesinde yalnızca işlemin yatırımcı tarafından onaylanmadığı iddiasına değil, işlemin gerçekleşme biçimine ve zararın nedenine de bakılmalıdır.

Yatırım Hesabındaki İşlemin Kimin Tarafından Yapıldığı Nasıl Belirlenir?

Yatırım hesabında gerçekleşen işlemlerin incelenmesinde emir kayıtları önemli deliller arasındadır.

İşlemin tarihi, saati, türü, miktarı, fiyatı ve hangi yöntemle iletildiği araştırılabilir.

Telefonla verilen emirler bakımından mevcut ses kayıtları, internet veya mobil uygulama üzerinden verilen emirler bakımından ise ilgili elektronik işlem kayıtları önem taşıyabilir.

Ayrıca hesap hareketleri, işlem teyitleri ve yatırım kuruluşunun saklamakla yükümlü olduğu diğer kayıtlar da incelemeye konu olabilir.

Sermaye Piyasası Kurulunun düzenlemeleri, yatırım kuruluşlarının müşteri emirlerine ilişkin kayıt tutma ve saklama yükümlülükleri içermektedir.

Ancak belirli bir elektronik kaydın bulunması, her durumda işlemi bizzat hesap sahibinin gerçekleştirdiğini kesin olarak ispatlamayabilir. İşlemin yetkilendirilme biçimi ve teknik kayıtların güvenilirliği de değerlendirilmelidir.

Şifrem Başkasının Eline Geçmişse Aracı Kurum Sorumlu Olur mu?

Yatırım hesabına üçüncü kişiler tarafından erişilmesi hâlinde ortaya çıkan zararların kime yükletileceği, olayın koşullarına göre belirlenir.

Örneğin yatırımcının şifresinin oltalama yöntemiyle ele geçirilmesi, telefonuna zararlı yazılım yüklenmesi veya kimlik doğrulama bilgilerinin hukuka aykırı biçimde kullanılması söz konusu olabilir.

Böyle bir durumda yatırımcının hesap güvenliğine ilişkin davranışları ile yatırım kuruluşunun güvenlik yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği birlikte incelenebilir.

Aracı kurumun gerekli güvenlik önlemlerini almadığı veya şüpheli işlemlere ilişkin yükümlülüklerini ihlal ettiği iddia ediliyorsa, bu hususların somut delillerle değerlendirilmesi gerekir.

Diğer taraftan yatırımcının kendi davranışlarının zararın meydana gelmesindeki etkisi de hukuki sorumluluk değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Bu nedenle yalnızca işlemin şifre kullanılarak yapılmış olması, sorumluluk meselesini her durumda kesin biçimde çözmez.

İzinsiz İşlem Nedeniyle Zarar Eden Yatırımcı Parasını Geri Alabilir mi?

Yatırım hesabından yetkisiz işlem yapılması nedeniyle zarar doğmuşsa, ilgili hukuki şartların bulunması hâlinde zararın giderilmesi talep edilebilir.

Tazminat talebinin dayanağı, yatırımcı ile yatırım kuruluşu arasındaki sözleşmeye ve olayın özelliklerine göre belirlenebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümleri somut olay bakımından gündeme gelebilir.

Ancak tazminat talebi için zararın varlığının ve zararla sorumluluğa esas davranış arasındaki hukuki bağlantının ortaya konulması önemlidir.

Örneğin yatırımcının hesabındaki hisse senetlerinin geçerli talimat olmaksızın satıldığı ve bu nedenle ekonomik kayba uğradığı ileri sürülüyorsa, satışın hangi koşullarda gerçekleştiği ve zararın nasıl hesaplandığı incelenmelidir.

Her izinsiz işlem iddiasında aynı tutarda zarar ortaya çıkmayacağı gibi, hesapta gerçekleşen bütün değer değişikliklerinin doğrudan yetkisiz işleme bağlanması da mümkün olmayabilir.

SPK'ya Şikâyet Başvurusu Yapılabilir mi?

Yatırımcılar, sermaye piyasası mevzuatına aykırı olduğunu düşündükleri işlemleri Sermaye Piyasası Kuruluna bildirebilirler.

SPK'ya yapılacak başvuruda ilgili yatırım kuruluşunun adı, şüpheli işlemlerin tarihleri, işlemlerin niteliği ve mevcut belgeler belirtilmelidir.

Kurul, başvuru kapsamında sermaye piyasası mevzuatına uygunluk yönünden inceleme yapabilir.

Ancak SPK'ya şikâyette bulunmak, yatırımcının zararının Kurul tarafından doğrudan ödenmesini sağlamaz.

SPK'nın resmî açıklamalarında da şikâyet incelemeleri sonucunda zarar ve tazmin talepleri hakkında karar verilmediği belirtilmektedir.

Bu nedenle SPK başvurusu ile yatırımcının zararının giderilmesine yönelik hukuki talepler birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Borsa İstanbul'a veya TSPB'ye Başvuru Yapılabilir mi?

Yatırım kuruluşlarıyla yaşanan bazı uyuşmazlıklarda, uyuşmazlığın niteliğine göre Borsa İstanbul veya Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği bünyesindeki başvuru mekanizmaları gündeme gelebilir.

SPK'nın yatırımcılara yönelik açıklamalarına göre, borsa işlemlerinden doğan belirli uyuşmazlıklarda Borsa İstanbul'a başvuru yapılması mümkündür.

Borsa işlemleri dışındaki belirli müşteri uyuşmazlıklarında ise Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti başvuru yolu söz konusu olabilir.

Ancak bu mekanizmaların görev alanları aynı değildir.

Örneğin hisse senedi emrinin borsaya iletilmesi ve gerçekleştirilmesine ilişkin bir uyuşmazlıkla, borsa işlemi dışında ortaya çıkan farklı bir yatırım hizmeti uyuşmazlığı aynı başvuru usulüne tabi olmayabilir.

Bu nedenle başvurunun hangi kuruma yapılacağının belirlenmesinde işlemin niteliği önemlidir.

Yatırım Hesabından İzinsiz İşlem Yapılması Suç Oluşturur mu?

Yatırım hesabına yetkisiz erişim sağlanması veya hesap sahibinin bilgisi dışında işlem gerçekleştirilmesi, olayın özelliklerine göre ceza hukuku bakımından da sonuç doğurabilir.

Örneğin bilişim sistemine hukuka aykırı erişim, hesap bilgilerinin kötüye kullanılması veya hileli davranışlarla malvarlığı zararı meydana getirilmesi hâllerinde Türk Ceza Kanunu'ndaki ilgili suç hükümleri gündeme gelebilir.

Ancak her sözleşmeye aykırılık veya her izinsiz işlem iddiası kendiliğinden ceza hukuku anlamında suç oluşturmaz.

Fiilin hangi suç tipine uyduğu, işlemin nasıl gerçekleştirildiği, failin davranışları ve kanunda aranan unsurlar çerçevesinde değerlendirilir.

Suç işlendiği şüphesi bulunan durumlarda Cumhuriyet başsavcılığına başvurulması mümkündür.

Yatırımcı Hangi Belgeleri Saklamalıdır?

Yatırım hesabından bilgisi dışında işlem yapıldığını düşünen kişinin elindeki belgeleri koruması önemlidir.

Özellikle hesap hareketleri, işlem ekstreleri, alım satım kayıtları, yatırım kuruluşundan gelen bildirimler ve şüpheli işlemlerin tarihlerini gösteren belgeler hukuki incelemeye yardımcı olabilir.

Yatırım kuruluşuna yapılan başvuruların ve kurumdan alınan cevapların da saklanması yararlıdır.

Ayrıca hesap güvenliğiyle ilgili uyarılar, işlem bildirimleri ve şüpheli girişlere ilişkin mevcut kayıtlar da olayın niteliğine göre önem taşıyabilir.

İşlemlere ilişkin teknik kayıtların yatırımcının doğrudan erişiminde bulunmaması hâlinde, bunların ilgili kuruluştan talep edilmesi veya hukuki süreçte incelenmesi gündeme gelebilir.

Yatırım Hesabımdan İzinsiz İşlem Yapılmışsa Dava Açabilir miyim?

Yatırım hesabında geçerli talimat veya yetki bulunmaksızın gerçekleştirilen işlemler nedeniyle zarara uğradığını ileri süren kişi, hukuki şartların gerçekleşmesi hâlinde dava açabilir.

Ancak davanın kime yöneltileceği, hangi mahkemenin görevli olduğu ve talebin hangi hukuki sebebe dayanacağı somut uyuşmazlığa göre belirlenir.

Yatırım kuruluşunun sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ihlal ettiği iddiası ile üçüncü kişinin hesaba hukuka aykırı erişerek işlem gerçekleştirmesi, farklı hukuki değerlendirmeler gerektirebilir.

Ayrıca zarar miktarının belirlenmesi ve ilgili işlemlerin yetkisiz olduğunun ortaya konulması, uyuşmazlığın çözümünde önem taşır.

Bu nedenle yatırım hesabında izinsiz işlem yapıldığının öğrenilmesi hâlinde gecikmeden güvenlik tedbirlerinin alınması, yatırım kuruluşuna başvurulması ve işlem kayıtlarının korunması gerekir.

Sonuç olarak yatırım hesabından bilgisi dışında işlem yapılan kişinin hukuki başvuru yolları bulunmaktadır. Ancak aracı kurumun veya üçüncü kişilerin sorumluluğu, yalnızca hesapta beklenmedik işlem görülmesine dayanılarak belirlenemez.

İşlemin kim tarafından, hangi yetkiye dayanılarak ve hangi yöntemle gerçekleştirildiği ile meydana gelen zararın niteliği birlikte değerlendirilmelidir.