Hisse Senedim Bilgim Dışında Rehin Verilmişse veya Bloke Edilmişse Ne Yapmalıyım?

Borsada yatırım yapan kişiler, sahip oldukları hisse senetlerini bankalar ve aracı kurumlar nezdindeki yatırım hesaplarında takip etmektedir. Ancak bazı yatırımcılar, hesaplarındaki hisse senetlerini satmak veya başka bir yatırım kuruluşuna aktarmak istediklerinde bu işlemleri gerçekleştiremediklerini fark edebilmektedir.

Bunun nedeni hisse senetleri üzerinde rehin, teminat, haciz veya bloke kaydının bulunması olabilir.

Peki, yatırımcının bilgisi dışında hisse senetlerine bloke konulabilir mi? Hisse senetlerinin izinsiz rehin verilmesi hâlinde hangi hukuki yollara başvurulabilir?

Hisse senetleri üzerindeki her bloke hukuka aykırı değildir. Ancak geçerli bir hukuki dayanak bulunmaksızın yatırımcının varlıkları üzerinde tasarruf kısıtlaması oluşturulması, olayın özelliklerine göre hukuki sorumluluk doğurabilir.

Bu nedenle öncelikle uygulanan işlemin rehin mi, haciz mi, teminat mı yoksa yatırımcı blokajı mı olduğunun belirlenmesi gerekir.

Hisse Senedine Bloke Konulması Ne Demektir?

Hisse senedine bloke konulması, yatırımcının sahip olduğu paylar üzerinde belirli işlemlerin gerçekleştirilmesinin sınırlandırılması anlamına gelir.

Örneğin bir hisse senedinin satışının, başka hesaba aktarılmasının veya teminat amacıyla kullanılmasının belirli koşullara bağlanması söz konusu olabilir.

Ancak bloke kavramı tek bir hukuki işlemi ifade etmez.

Yatırımcının kendi talebiyle koyduğu koruyucu blokaj ile icra takibi nedeniyle uygulanan haciz aynı değildir.

Benzer şekilde bir kredi sözleşmesi kapsamında oluşturulan teminat kaydı ile yetkisiz işlem iddiasına konu olan rehin kaydı farklı hukuki değerlendirmeler gerektirir.

Bu nedenle yatırım hesabında görülen bloke kaydının sebebi öğrenilmeden hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmamalıdır.

Hisse Senedine Hangi Nedenlerle Bloke Konulabilir?

Hisse senetleri üzerinde farklı hukuki veya teknik nedenlerle işlem kısıtlaması bulunabilir.

Örneğin yatırımcı, paylarının bilgisi dışında kullanılmasını önlemek amacıyla MKK üzerinden yatırımcı blokajı uygulayabilir.

Bunun dışında yatırımcının kullandığı kredi nedeniyle hisse senetlerinin teminat olarak gösterilmesi veya bir alacağın güvence altına alınması amacıyla rehin kurulması söz konusu olabilir.

Yatırımcı hakkında yürütülen icra takibi ya da kamu alacağının tahsiline yönelik işlemler kapsamında haciz uygulanması da mümkündür.

Bazı durumlarda ise takas, saklama veya ilgili piyasa kurallarından kaynaklanan geçici işlem kısıtlamaları bulunabilir.

Bu işlemlerin hukuki dayanakları ve kaldırılma yöntemleri birbirinden farklıdır.

MKK Nedir ve Hisse Senetleri Üzerindeki İşlemleri Nasıl Takip Eder?

Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), kayden izlenen sermaye piyasası araçlarına ilişkin hakların elektronik ortamda takip edilmesini sağlayan kuruluştur.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 13. maddesi, sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ve MKK nezdinde izlenmesine ilişkin temel hükümleri içermektedir.

Yatırımcıların sahip olduğu kaydi paylar, ilgili kayıt sistemi üzerinden takip edilir.

MKK'nın e-YATIRIMCI uygulaması aracılığıyla yatırımcılar, adlarına açılmış yatırım hesaplarını ve sermaye piyasası araçlarına ilişkin çeşitli kayıtları görüntüleyebilirler.

Bu sistem üzerinden rehin ve teminat işlemlerinin takip edilmesi, yatırımcı blokajı uygulanması ve bazı haciz bilgilerinin görüntülenmesi de mümkündür.

Ancak MKK'da bir kayıt bulunması, kayda dayanak olan işlemin her durumda hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.

Hisse Senetlerimin Rehin Verilip Verilmediğini Nasıl Öğrenebilirim?

Hisse senetleri üzerinde rehin veya teminat işlemi bulunup bulunmadığını öğrenmek isteyen yatırımcı, öncelikle yatırım hesabının bulunduğu banka veya aracı kurumdan bilgi talep edebilir.

Ayrıca MKK'nın e-YATIRIMCI uygulamasından hesaplarını ve rehin veya teminat işlemlerine ilişkin kayıtları kontrol edebilir.

Yatırımcı, şüpheli bir işlem tespit ederse işlemin hangi tarihte gerçekleştirildiğini, hangi varlıkları kapsadığını ve hangi hukuki dayanağa bağlı olduğunu araştırmalıdır.

Özellikle işlemin bir kredi sözleşmesinden, yatırımcının verdiği talimattan veya başka bir hukuki ilişkiden kaynaklanıp kaynaklanmadığı önemlidir.

Yatırım kuruluşundan ilgili sözleşme, talimat ve işlem kayıtlarının yazılı olarak talep edilmesi, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklar açısından yararlı olabilir.

Hisse Senetlerim Benim İznim Olmadan Rehin Verilebilir mi?

Hisse senetleri üzerinde rehin veya teminat hakkı kurulabilmesi için ilgili mevzuatta öngörülen hukuki şartların gerçekleşmesi gerekir.

Bu nedenle yatırımcının herhangi bir geçerli talimatı, sözleşmesel yetkilendirmesi veya başka bir hukuki dayanak bulunmaksızın varlıkları üzerinde rehin tesis edilmesi hukuka aykırılık iddiasına konu olabilir.

Ancak yatırımcının her rehin işlemi için ayrıca ve işlem anında yeni bir talimat vermesi gerektiği de söylenemez.

Örneğin yatırımcı, kredili sermaye piyasası işlemleri kapsamında belirli varlıklarını teminat olarak göstermeyi kabul etmiş olabilir.

Bu durumda ilgili sözleşmenin kapsamı, verilen yetkinin geçerliliği ve somut rehin işleminin bu yetkiye uygunluğu değerlendirilmelidir.

Dolayısıyla yatırımcının rehin işleminden sonradan haberdar olması, tek başına işlemin hukuka aykırı olduğunu göstermez.

Hisse Senedi Rehni ile Haciz Arasındaki Fark Nedir?

Rehin ve haciz, yatırımcının malvarlığı üzerinde sonuç doğurabilen ancak hukuki nitelikleri farklı iki işlemdir.

Rehin, bir alacağın güvence altına alınması amacıyla kurulan ayni teminat hakkıdır.

Örneğin yatırımcının kullandığı bir krediye karşılık hisse senetlerinin teminat olarak gösterilmesi söz konusu olabilir.

Haciz ise bir alacağın cebrî icra yoluyla tahsili amacıyla borçlunun malvarlığı üzerinde uygulanan işlemdir.

Örneğin hakkında icra takibi yürütülen bir kişinin yatırım hesabındaki paylarına haciz uygulanabilir.

Bu nedenle rehin kaydının kaldırılmasıyla haciz kaydının kaldırılması aynı usule tabi değildir.

Rehin bakımından teminat ilişkisi ve ilgili sözleşme; haciz bakımından ise icra takibi, haciz kararı ve uygulanacak icra hukuku hükümleri değerlendirilmelidir.

Hisse Senetlerime Haciz Konulduğunu Nasıl Öğrenebilirim?

Yatırım hesabında haciz bulunduğunu düşünen kişi, öncelikle hesabının bulunduğu yatırım kuruluşundan haczin kaynağı hakkında bilgi isteyebilir.

MKK'nın e-YATIRIMCI uygulamasında bulunan haciz bilgilerine ilişkin bölüm üzerinden de belirli haciz kayıtlarının görüntülenmesi mümkündür.

Ancak haczin hukuki sebebinin ve kaldırılma koşullarının öğrenilmesi için ilgili icra dairesine veya kamu alacağının tahsilini yürüten kuruma başvurulması gerekebilir.

Örneğin vergi dairesi tarafından uygulanan haczin kaldırılmasına ilişkin işlemler, MKK tarafından kendiliğinden karara bağlanmaz.

Bu nedenle haciz kaydının yalnızca MKK ekranında görünmesi üzerine doğrudan MKK'dan haczin kaldırılmasını istemek her durumda sonuç vermeyebilir.

Borcum Olmadığı Hâlde Hisse Senetlerime Haciz Konulmuşsa Ne Yapmalıyım?

Yatırımcı, kendisine ait olmayan bir borç nedeniyle veya hukuka aykırı olduğunu düşündüğü bir işlem sonucunda hisse senetlerine haciz konulduğunu ileri sürebilir.

Bu durumda öncelikle haczin hangi dosyaya veya idari işleme dayandığı belirlenmelidir.

Haciz bir icra takibinden kaynaklanıyorsa takibin niteliği, borçlu sıfatı, ödeme emri ve haciz işlemi incelenmelidir.

Kamu alacağından kaynaklanan hacizlerde ise ilgili kamu alacağına ve tahsil işlemine ilişkin özel hükümler önem taşıyabilir.

Somut olayın özelliklerine göre icra hukukuna ilişkin şikâyet, itiraz veya dava yolları gündeme gelebilir.

Ancak bu başvuru yollarının süreleri ve koşulları aynı değildir.

Özellikle süreye bağlı başvurular bakımından haciz işleminin ne zaman öğrenildiğinin ve ilgili tebligatların incelenmesi önem taşır.

MKK Yatırımcı Blokajı Nedir?

Yatırımcı blokajı, yatırımcının kendi sermaye piyasası araçları üzerinde koruyucu işlem kısıtlaması oluşturmasına imkân veren bir MKK hizmetidir.

Bu uygulamanın amacı, yatırımcının iradesi dışında hesabındaki menkul kıymetlerin kullanılmasını önlemeye yardımcı olmaktır.

Yatırımcı tarafından bloke edilen kıymetler, blokaj çözülmeden ilgili yatırım kuruluşu tarafından hesaptan çıkarılamaz.

Yatırımcı blokajı, rehin veya hacizden farklı olarak yatırımcının kendi talebiyle uygulanabilen koruyucu bir mekanizmadır.

Ancak bu hizmet bütün sermaye piyasası araçlarını kapsamayabilir. Hangi kıymetlerin yatırımcı blokajına konu edilebileceği ilgili düzenlemeler ve MKK uygulama esaslarına göre belirlenir.

MKK Üzerinden Hisse Senedine Bloke Nasıl Konulur?

Yatırımcılar, MKK'nın e-YATIRIMCI uygulaması üzerinden uygun sermaye piyasası araçlarına yatırımcı blokajı koyabilirler.

Bu hizmet, yatırımcının hesabındaki belirli kıymetler veya adetler bakımından kullanılabilir.

MKK'nın açıklamalarına göre yatırımcı blokajı koyma talimatı günün herhangi bir saatinde verilebilir. Blokajın sistemde uygulanması ise belirlenen işlem saatlerine göre gerçekleşir.

Blokaj çözme talimatı da MKK tarafından sunulan kanallar üzerinden verilebilir.

Ancak yatırımcının bloke edilmiş hisse senetlerini satmak istemesi durumunda, satış işlemi öncesinde blokajın çözülmesi gerekebilir.

Bu nedenle yatırımcı blokajı uygulanırken hesabın korunması amacıyla getirilen kısıtlamanın alım satım işlemlerine etkisi de dikkate alınmalıdır.

Hisse Senedindeki Bloke Nasıl Kaldırılır?

Hisse senedindeki blokenin kaldırılması, öncelikle blokenin hukuki sebebine bağlıdır.

Yatırımcının kendi talebiyle uyguladığı MKK yatırımcı blokajı, ilgili sistem üzerinden çözme talimatı verilerek kaldırılabilir.

Ancak bir kredi veya teminat ilişkisine dayanan rehin kaydı bakımından, teminat hakkının sona ermesi ve ilgili kayıtların usulüne uygun biçimde değiştirilmesi gerekebilir.

Haciz kaydında ise haczi uygulayan yetkili merciin işlemleri belirleyicidir.

Örneğin icra takibinden kaynaklanan haczin kaldırılması ile vergi dairesi tarafından uygulanan haczin kaldırılması farklı hukuki usullere tabi olabilir.

Bu nedenle bütün bloke türleri için tek bir kaldırma yöntemi bulunduğu söylenemez.

Aracı Kurum Hisse Senetlerimi Hukuka Aykırı Biçimde Bloke Ederse Sorumlu Olur mu?

Yatırım kuruluşlarının müşteri hesaplarına ilişkin işlemleri, ilgili sermaye piyasası mevzuatına ve taraflar arasındaki sözleşmelere uygun biçimde yürütmesi gerekir.

Bu nedenle yatırımcının varlıkları üzerinde geçerli hukuki dayanak bulunmaksızın işlem kısıtlaması oluşturulduğu iddiası, yatırım kuruluşunun sorumluluğu bakımından değerlendirilebilir.

Örneğin yatırımcının geçerli talimatı veya başka bir hukuki dayanak bulunmadığı hâlde hisse senetleri üzerinde rehin kaydı oluşturulması ve bunun sonucunda zarar meydana gelmesi durumunda tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.

Ancak yalnızca yatırımcının hisse senetlerini satamaması, aracı kurumun her durumda kusurlu olduğunu göstermez.

İşlem kısıtlamasının mahkeme kararı, haciz işlemi, geçerli teminat ilişkisi veya başka bir hukuki yükümlülükten kaynaklanması mümkün olabilir.

Bu nedenle sorumluluğun belirlenmesinde blokenin sebebi ve yatırım kuruluşunun davranışları birlikte incelenmelidir.

Hisse Senetlerinin İzinsiz Rehin Verilmesi Nedeniyle Tazminat Davası Açılabilir mi?

Hisse senetleri üzerinde hukuka aykırı rehin veya bloke işlemi nedeniyle zarara uğradığını ileri süren yatırımcı, gerekli hukuki şartların bulunması hâlinde tazminat talebinde bulunabilir.

Bu talebin dayanağı, taraflar arasındaki sözleşmeye veya olayın özelliklerine göre farklı hukuki sorumluluk hükümlerine dayanabilir.

Örneğin yatırımcının geçerli bir işlem talimatı bulunmadığı hâlde payları üzerinde rehin tesis edilmesi nedeniyle belirli bir ekonomik kayba uğraması söz konusu olabilir.

Ancak tazminat talebinde zararın varlığı, hukuka aykırı davranış ve bunlar arasındaki bağlantının değerlendirilmesi gerekir.

Hisse senedinin belirli bir tarihte satılamamış olması, yatırımcının ileri sürdüğü bütün fiyat farklarının otomatik olarak tazmin edileceği anlamına gelmez.

Zararın hesaplanmasında ilgili dönemlerdeki piyasa fiyatları, işlemin niteliği ve yatırımcının gerçekleştirmek istediği işlemlere ilişkin deliller önem taşıyabilir.

SPK'ya Şikâyet Başvurusu Yapılabilir mi?

Yatırım kuruluşunun sermaye piyasası mevzuatına aykırı biçimde işlem gerçekleştirdiğini düşünen yatırımcı, Sermaye Piyasası Kuruluna başvurabilir.

Örneğin geçerli bir yetki bulunmaksızın yatırımcı varlıkları üzerinde rehin veya teminat işlemi gerçekleştirildiği iddiası SPK'ya bildirilebilir.

Kurul, görev ve yetkileri kapsamında ilgili yatırım kuruluşunun faaliyetlerini inceleyebilir.

Ancak SPK'ya şikâyette bulunulması, yatırımcının zararının Kurul tarafından doğrudan ödeneceği anlamına gelmez.

Yatırımcının tazminat veya belirli bir kaydın kaldırılmasına yönelik talebi, olayın hukuki niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Ayrıca SPK'ya yapılan şikâyet, mahkemeye veya başka bir yetkili mercie başvuru için öngörülen süreleri kendiliğinden durdurmaz.

Hisse Senedinin İzinsiz Rehin veya Bloke Edildiğini Düşünen Yatırımcı Hangi Belgeleri Saklamalıdır?

Yatırım hesabındaki rehin veya bloke işleminin hukuka aykırı olduğunu düşünen kişinin ilgili kayıtları koruması önemlidir.

Öncelikle yatırım hesabı ekstreleri, MKK kayıtları ve işlem tarihleri belirlenmelidir.

Bunun yanında yatırım kuruluşuyla yapılan sözleşmeler, kredi ve teminat belgeleri, verilmiş talimatlar ve kurumla yapılan yazışmalar incelenebilir.

İşlemin hangi tarihte oluşturulduğu, hangi hisse senetlerini kapsadığı ve hangi hukuki dayanağa bağlı olduğu da önemlidir.

Yatırımcı işlemin kaldırılmasını talep etmişse bu başvurunun ve verilen cevabın saklanması yararlı olacaktır.

Sonuç: Hisse Senedim Bilgim Dışında Rehin veya Bloke Edilmişse Haklarım Nelerdir?

Yatırım hesabındaki hisse senetleri üzerinde rehin, teminat, haciz veya bloke kaydı bulunması, yatırımcının varlıkları üzerindeki tasarruf yetkisini etkileyebilir.

Ancak bu işlemlerin tamamı aynı hukuki niteliğe sahip değildir.

Geçerli bir hukuki dayanak bulunmaksızın yatırımcının hisse senetleri üzerinde rehin veya bloke işlemi yapılması hâlinde, işlemin kaldırılması ve gerekli şartların bulunması durumunda zararın tazmini gündeme gelebilir.

Bununla birlikte haciz işlemleri, yatırımcı tarafından uygulanan koruyucu blokajlar ve sözleşmeye dayanan teminat ilişkileri farklı usullere tabidir.

Bu nedenle öncelikle işlem kaydının sebebi belirlenmeli, MKK ve yatırım kuruluşu kayıtları incelenmeli, ardından somut olaya uygun hukuki başvuru yolu değerlendirilmelidir.