TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetine Nasıl Başvurulur?
Bankalar, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri aracılığıyla yatırım yapan kişiler, zaman zaman aldıkları hizmetler nedeniyle uyuşmazlık yaşayabilmektedir. Yatırımcının talimatına aykırı işlem yapılması, sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya yatırım hizmetinin hatalı sunulması gibi durumlar maddi zarara neden olabilir.
Böyle bir uyuşmazlıkla karşılaşan yatırımcıların aklına genellikle mahkemeye dava açılması veya Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) şikâyette bulunulması gelmektedir.
Ancak sermaye piyasalarında belirli uyuşmazlıkların çözümü için başka bir başvuru yolu da bulunmaktadır: Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti.
Peki, TSPB Hakem Heyetine kimler başvurabilir? Başvuru ücretli midir? Aracı kurumun cevap vermesi beklenmeli midir? Hakem Heyetinin kararına itiraz edilebilir mi?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti, belirli şartlarla borsa işlemleri dışındaki sermaye piyasası faaliyetlerinden doğan maddi zarar ve tazminat taleplerini inceleyen bir uyuşmazlık çözüm mekanizmasıdır.
Ancak her yatırımcı şikâyeti bu heyetin görev alanına girmez. Bu nedenle başvuru öncesinde uyuşmazlığın niteliğinin ve başvuru sürelerinin değerlendirilmesi gerekir.
TSPB Nedir?
Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB), sermaye piyasası alanında faaliyet gösteren kuruluşların üye olduğu, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 74. maddesi, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğine ilişkin temel düzenlemeleri içermektedir.
Birliğin görevleri arasında üyelerinin mesleki faaliyetlerine ilişkin düzenlemeler yapmak, mesleki standartların geliştirilmesine katkı sağlamak ve ilgili mevzuat kapsamında uyuşmazlıkların çözümüne yardımcı olmak bulunmaktadır.
TSPB, Sermaye Piyasası Kuruluyla aynı kurum değildir.
SPK, sermaye piyasalarının düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumlu kamu otoritesidir. TSPB ise kanunda öngörülen görevleri yerine getiren bir meslek kuruluşudur.
Bu ayrım, yatırımcıların hangi kuruma hangi amaçla başvurabileceklerini anlamaları bakımından önemlidir.
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti Nedir?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti, Birlik üyeleri ile müşterileri arasında borsa işlemleri dışındaki sermaye piyasası faaliyetlerinden doğan belirli uyuşmazlıkların incelenmesi amacıyla oluşturulmuştur.
Hakem Heyetinin temel amacı, yatırımcıların maddi zarar ve tazminat taleplerinin uzman kişiler tarafından değerlendirilmesine imkân sağlamaktır.
TSPB bünyesinde uyuşmazlığın ilgili olduğu faaliyet alanına göre farklı hakem heyetleri oluşturulabilmektedir.
Örneğin aracılık faaliyetleri, portföy yöneticiliği ve kaldıraçlı alım satım işlemleriyle ilgili uyuşmazlıklar, görev alanına girmeleri koşuluyla ilgili heyetler tarafından değerlendirilebilir.
Ancak Hakem Heyeti, yatırımcının bütün hukuki sorunlarını çözen genel yetkili bir mahkeme değildir.
Başvurunun kabul edilebilmesi için ilgili uyuşmazlığın heyetin görev alanında bulunması ve başvuru koşullarının yerine getirilmesi gerekir.
TSPB Hakem Heyetine Kimler Başvurabilir?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetine, Birlik üyesi kuruluşlarla aralarında borsa işlemleri dışındaki sermaye piyasası faaliyetlerinden kaynaklanan ve maddi zarar veya tazminat talebi içeren uyuşmazlık bulunan müşteriler başvurabilir.
Bu kuruluşlar arasında aracı kurumlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri ve ilgili faaliyetleri bakımından diğer Birlik üyeleri yer alabilir.
Örneğin bir yatırımcı, portföy yönetim şirketinin sözleşmeye aykırı işlemleri nedeniyle zarara uğradığını ileri sürebilir.
Benzer şekilde bir yatırım kuruluşunun borsa işlemi niteliğinde olmayan yatırım hizmetinden kaynaklanan maddi zarar iddiası da başvuruya konu olabilir.
Ancak kuruluşun TSPB üyesi olması tek başına yeterli değildir.
Uyuşmazlığın sermaye piyasası faaliyetinden kaynaklanması, borsa işlemi niteliğinde olmaması ve diğer başvuru şartlarını taşıması gerekir.
Hangi Uyuşmazlıklarda TSPB Hakem Heyetine Başvurulabilir?
TSPB Hakem Heyetinin görev alanı, borsa işlemleri dışındaki sermaye piyasası faaliyetlerinden kaynaklanan zarar ve tazminat talepleriyle sınırlıdır.
Örneğin bir yatırımcı, portföy yönetimi sözleşmesine aykırı işlem yapıldığı ve bu nedenle maddi zarara uğradığı iddiasıyla başvuruda bulunabilir.
Kaldıraçlı alım satım işlemlerinden kaynaklanan belirli uyuşmazlıklar da ilgili şartların bulunması hâlinde heyetin görev alanına girebilir.
Ancak yatırımcının yalnızca yaptığı yatırımdan zarar etmiş olması, tazminat talebinin kabul edilmesi için yeterli değildir.
Yatırım hizmetini sunan kuruluşun hangi yükümlülüğe aykırı davrandığı ve bundan kaynaklandığı ileri sürülen maddi zarar somut biçimde açıklanmalıdır.
Borsada Hisse Senedi İşlemlerinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklarda TSPB'ye Başvurulabilir mi?
Yatırımcıların en çok dikkat etmesi gereken ayrımlardan biri, borsa işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarla borsa dışı sermaye piyasası faaliyetlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların farklı çözüm mekanizmalarına tabi olmasıdır.
Örneğin yatırımcının borsaya ilettiği alım veya satım emrinin gerçekleştirilmesine ilişkin bir uyuşmazlık, ilgili şartların bulunması hâlinde Borsa İstanbul'un uyuşmazlık çözüm mekanizmasının görev alanına girebilir.
Buna karşılık borsa işlemi niteliği taşımayan bir portföy yönetimi hizmetinden kaynaklanan maddi zarar iddiası TSPB Hakem Heyetinin görev alanına girebilir.
Bu nedenle uyuşmazlığın yalnızca aracı kurumla yaşanmış olması, TSPB'ye başvurulabileceği anlamına gelmez.
Öncelikle sorunun hangi yatırım hizmetinden veya işlemden kaynaklandığı belirlenmelidir.
TSPB Hakem Heyetine Başvurmadan Önce Aracı Kuruma Başvurmak Zorunlu mudur?
Evet. TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetine başvurulmadan önce uyuşmazlığın tarafı olan Birlik üyesi kuruluşa başvurulması gerekmektedir.
Başvuru yazılı olarak veya kuruluşun sunduğu uygun elektronik başvuru kanalları üzerinden yapılabilir.
Örneğin yatırımcı, portföy yönetim şirketinin belirli bir tarihte sözleşmeye aykırı işlem yaptığını düşünüyorsa önce şirkete başvurarak işlemin açıklanmasını ve uğradığını ileri sürdüğü zararın karşılanmasını isteyebilir.
Bu başvurunun yapıldığını gösteren belgenin saklanması önemlidir.
Çünkü Hakem Heyetine yapılacak başvuruda, ilgili kuruluşa daha önce müracaat edildiğinin ve verilen cevabın belgelendirilmesi istenmektedir.
Aracı Kurum Şikâyete Kaç Gün İçinde Cevap Vermelidir?
TSPB'nin resmî açıklamalarına göre Birlik üyesi kuruluş, müşterinin uyuşmazlık başvurusunu aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde olumlu veya olumsuz cevap vermek zorundadır.
Örneğin yatırımcı, aracı kurumuna belirli bir işlem nedeniyle zararının karşılanması talebiyle yazılı başvuruda bulunmuş olabilir.
Aracı kurumun başvuruyu aldığı tarihin belirlenmesi, 30 günlük sürenin hesaplanması bakımından önemlidir.
Kuruluş başvuruyu reddedebilir, talebi kısmen kabul edebilir veya süresi içinde cevap vermeyebilir.
Bu durumların her birinde Hakem Heyetine başvuru bakımından farklı başlangıç tarihleri gündeme gelebilir.
TSPB Hakem Heyetine Başvuru Süresi Kaç Gündür?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetine başvuruda birden fazla süre bulunmaktadır.
Öncelikle yatırımcı, uyuşmazlık konusu işlem veya eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıllık üst süreyi dikkate almalıdır.
Bunun yanında ilgili kuruluşa yapılan başvuru sonrasında da özel bir süre işlemektedir.
Kuruluşun talebe olumsuz cevap vermesi veya yeterli çözüm sunmaması hâlinde yatırımcı, cevabın kendisine ulaştığı tarihten itibaren 60 gün içinde Hakem Heyetine başvurabilir.
Kuruluş 30 günlük cevap süresi içerisinde yanıt vermezse, bu sürenin bitimini izleyen 60 gün içinde başvuru yapılabilir.
Dolayısıyla yalnızca beş yıllık üst sürenin henüz dolmamış olması, diğer başvuru sürelerinin göz ardı edilebileceği anlamına gelmez.
TSPB Hakem Heyetine Başvuruda Beş Yıllık Süre Nedir?
TSPB'nin başvuru esaslarına göre uyuşmazlığa konu işlem veya eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldan fazla süre geçmişse Hakem Heyeti başvuruyu incelemez.
Örneğin yatırımcı, altı yıl önce gerçekleştirilen bir portföy yönetimi işlemine ilişkin olarak ilk kez Hakem Heyetine başvurmak isteyebilir.
Bu durumda başvuru, TSPB'nin inceleme süresine ilişkin koşullarını karşılamayabilir.
Ancak beş yıllık bu süreyi bütün tazminat davaları için geçerli genel zamanaşımı süresi olarak değerlendirmek doğru değildir.
Hakem Heyetine başvurunun kabul edilmesine ilişkin süreler ile mahkemede ileri sürülebilecek taleplere uygulanacak zamanaşımı süreleri farklı hukuki düzenlemelere tabi olabilir.
Bu nedenle yatırımcının hak arama sürecini planlarken her iki konuyu da değerlendirmesi gerekir.
TSPB Hakem Heyetine Başvuru Nasıl Yapılır?
Hakem Heyetine başvurmak isteyen yatırımcı, TSPB'nin resmî internet sitesinde bulunan başvuru formunu doldurmalıdır.
Başvuru formunda yatırımcının bilgileri, uyuşmazlığın tarafı olan kuruluş, şikâyete konu işlemler ve talep edilen maddi zarar açık biçimde belirtilmelidir.
TSPB'nin açıklamalarına göre başvuru formu ve ekleri, belirtilen usuller çerçevesinde posta, faks veya taranmış belgelerin e-posta yoluyla gönderilmesi suretiyle Birliğe iletilebilmektedir.
Başvuruda ilgili yatırım kuruluşuna yapılan müracaatın ve alınan cevabın da sunulması gerekir.
Başvuru yöntemleri zaman içerisinde değişebileceğinden müracaat sırasında TSPB'nin güncel duyurularının kontrol edilmesi önemlidir.
Hakem Heyetine Başvururken Hangi Belgeler Gereklidir?
TSPB Hakem Heyetine yapılacak başvuruda uyuşmazlığın somut biçimde ortaya konulması gerekir.
Bu nedenle yatırımcının işlem kayıtlarını, hesap ekstrelerini, ilgili sözleşmeleri ve yatırım kuruluşuyla yaptığı yazışmaları hazırlaması önemlidir.
Örneğin portföy yönetim şirketinin sözleşmeye aykırı işlem yaptığını ileri süren yatırımcı, ilgili sözleşmeyi ve uyuşmazlık konusu işlemleri gösteren kayıtları sunabilir.
Ayrıca zararın nasıl oluştuğunun ve talep edilen tutarın hangi verilere dayandığının açıklanması gerekir.
TSPB, yalnızca genel bir hesap incelemesi istenmesini veya varsa zararın tespit edilmesinin talep edilmesini yeterli görmemektedir.
Bu nedenle başvuru, mümkün olduğunca belirli işlemlere ve somut maddi zarar iddialarına dayanmalıdır.
TSPB Hakem Heyetine Başvuru Ücretli midir?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetinin sunduğu uyuşmazlık çözüm hizmeti yatırımcılar için ücretsizdir.
Bu nedenle yatırımcıların Hakem Heyeti incelemesi için ayrıca başvuru hizmet bedeli ödemesi gerekmemektedir.
Ancak başvurunun ücretsiz olması, yatırımcının talebinin mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.
Hakem Heyeti, sunulan belgeler ve ilgili mevzuat çerçevesinde uyuşmazlığı değerlendirir.
Ayrıca yatırımcının başvuru için kendi tercihine bağlı olarak aldığı hukuki danışmanlık veya diğer hizmetlerden kaynaklanan giderler, ücretsiz Hakem Heyeti hizmetinden ayrı değerlendirilmelidir.
TSPB Hakem Heyeti Yatırımcının Zararının Ödenmesine Karar Verebilir mi?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti, görev alanına giren uyuşmazlıklarda yatırımcının maddi zarar ve tazminat taleplerini değerlendirebilir.
Ancak bir yatırımcının yatırımından zarar etmiş olması, yatırım kuruluşunun her durumda bu zararı karşılaması gerektiği anlamına gelmez.
Örneğin yatırımcının aldığı finansal ürünün piyasa koşulları nedeniyle değer kaybetmesi ile yatırım kuruluşunun sözleşmeye aykırı işlem yapması nedeniyle zarar doğması farklı hukuki durumlardır.
Hakem Heyeti, uyuşmazlığın niteliğine ve sunulan delillere göre değerlendirme yapar.
Başvuru sahibinin lehine karar verilmesi hâlinde kararın uygulanmasına ilişkin koşullar, ilgili düzenlemelerde belirlenen parasal sınırlar ve kararın kesinleşmesi dikkate alınarak değerlendirilir.
Bu nedenle Hakem Heyeti tarafından verilen her kararın, tutarına bakılmaksızın doğrudan mahkeme ilamı gibi icra edilebileceği düşünülmemelidir.
TSPB Hakem Heyeti Manevi Tazminat Taleplerini İnceler mi?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetinin temel görev alanı maddi zarar ve tazminat talepleridir.
TSPB'nin açıklamalarına göre maddi zarar talebiyle birlikte manevi tazminat istenmesi durumunda Hakem Heyeti, görev alanına giren maddi zarar talebini inceleyebilir.
Manevi tazminat talebi ise Hakem Heyetinin görev alanında değildir.
Bu nedenle yatırımcının yalnızca manevi zararının karşılanmasını istemesi, TSPB Hakem Heyetine başvurmak için yeterli olmayabilir.
Manevi tazminat talebinin ileri sürülüp sürülemeyeceği ve hangi mahkemede dava açılabileceği, somut olayın hukuki niteliğine göre değerlendirilmelidir.
TSPB Hakem Heyeti Kararına İtiraz Edilebilir mi?
TSPB'nin resmî açıklamalarına göre Hakem Heyeti kararına karşı taraflar, kararın tebliğini izleyen 10 iş günü içinde Sermaye Piyasası Kuruluna gerekçeli itirazda bulunabilir.
Bu nedenle kararın yatırımcıya hangi tarihte tebliğ edildiği önemlidir.
Örneğin yatırımcı, Hakem Heyetinin zarar talebini reddettiğini düşünüyorsa itiraz koşullarını ve süresini değerlendirebilir.
Ancak SPK'ya yapılacak bu itiraz, Kurula yapılan genel şikâyet başvurusuyla aynı hukuki işlem değildir.
İtiraz, Hakem Heyeti kararına karşı ilgili düzenlemelerde öngörülen özel başvuru yoludur.
Bu nedenle kararın tebliğinden sonra uygulanacak süre ve usulün güncel mevzuat üzerinden kontrol edilmesi gerekir.
TSPB Hakem Heyetine Başvurulmuşsa Mahkemede Dava Açılabilir mi?
Hakem Heyetinin bulunması, yatırımcıların mahkemeye başvuru hakkının bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Ancak TSPB'nin başvuru esaslarına göre yargıya veya tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar, TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti tarafından incelenmemektedir.
Dolayısıyla aynı uyuşmazlık için daha önce mahkemeye başvurulmuş olması, Hakem Heyeti yolunun kullanılmasını etkileyebilir.
Ayrıca uyuşmazlık hakkında Hakem Heyeti başvurusu yapılmasının, mahkemede ileri sürülebilecek taleplere ilişkin zamanaşımı sürelerini kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır.
Bu nedenle yatırımcı, mahkeme yolunu ve Hakem Heyeti başvurusunu birlikte değerlendirerek hareket etmelidir.
TSPB Hakem Heyeti ile SPK'ya Şikâyet Arasındaki Fark Nedir?
TSPB Hakem Heyeti ile SPK'ya şikâyet başvurusu farklı amaçlara hizmet etmektedir.
TSPB Hakem Heyeti, görev alanına giren uyuşmazlıklarda yatırımcının maddi zarar ve tazminat talebini değerlendirir.
SPK ise sermaye piyasası mevzuatına aykırılık iddialarını idari denetim yetkisi kapsamında inceleyebilir.
Örneğin bir yatırım kuruluşunun mevzuata aykırı faaliyette bulunduğunu düşünen yatırımcı SPK'ya şikâyette bulunabilir.
Ancak SPK'ya yapılan genel şikâyet sonucunda yatırımcının özel hukuk kapsamındaki zararının doğrudan Kurul tarafından ödenmesine karar verilmesi söz konusu değildir.
Bu nedenle yatırımcının amacı zararının karşılanmasıysa, uyuşmazlığın niteliğine göre TSPB Hakem Heyeti veya yargı yolu ayrıca değerlendirilmelidir.
TSPB Hakem Heyeti Hangi Başvuruları İncelemez?
TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyetinin görev alanı sınırlıdır.
Borsa işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, yalnızca genel nitelikteki şikâyetler ve somut maddi zarar talebi içermeyen başvurular heyet tarafından incelenmez.
Ayrıca daha önce yargıya veya tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar da TSPB'nin belirlediği başvuru koşulları kapsamında kabul edilmemektedir.
TSPB'nin açıklamalarında, iflasına veya tasfiyesine ya da faaliyetlerinin tamamen durdurulmasına karar verilmiş Birlik üyeleri hakkındaki uyuşmazlıklar da inceleme dışında sayılmaktadır.
Kanunlarda suç olarak düzenlenen fiiller bakımından da ilgili ceza hukuku süreçleri ayrı değerlendirilmelidir.
Bu nedenle Hakem Heyetine başvurmadan önce uyuşmazlığın heyetin görev alanında bulunup bulunmadığının belirlenmesi önemlidir.
Sonuç: Aracı Kurumla Uyuşmazlık Yaşayan Yatırımcı TSPB Hakem Heyetine Başvurmalı mı?
Bankalar, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleriyle yaşanan belirli uyuşmazlıklarda TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti, yatırımcılar açısından başvurulabilecek bir çözüm yoludur.
Ancak bu mekanizma, bütün sermaye piyasası uyuşmazlıklarını kapsamamaktadır.
TSPB Hakem Heyetine başvurulabilmesi için uyuşmazlığın borsa işlemleri dışındaki sermaye piyasası faaliyetlerinden kaynaklanması ve somut bir maddi zarar veya tazminat talebi içermesi gerekir.
Başvuru öncesinde ilgili yatırım kuruluşuna müracaat edilmesi, kuruluşun cevap süresinin takip edilmesi ve Hakem Heyetine başvuru için öngörülen sürelerin kaçırılmaması önemlidir.
Özellikle 30 günlük cevap süresi, 60 günlük Hakem Heyeti başvuru süresi ve beş yıllık üst süre birbirinden ayrılmalıdır.
Bu nedenle yatırımcıların uyuşmazlık konusu işlemleri ve zarar iddialarını somutlaştırması, gerekli belgeleri saklaması ve başvuru yollarının hukuki sonuçlarını değerlendirerek hareket etmesi gerekir.